Compass
Wyrażenia algebraiczne · matura podstawowa 1 LO →

Wyłączanie jednomianu poza nawias — wytłumaczenie, wzór i zadania

Wyłączanie jednomianu poza nawias to mnożenie czytane od końca: z sumy 6x2+9x6x^2+9x wyciągasz największy wspólny czynnik i zapisujesz ją jako iloczyn 3x(2x+3)3x(2x+3). Czynnik składasz z NWD współczynników i najniższej potęgi każdej litery, w nawiasie zostają ilorazy — a poprawność sprawdzasz mnożeniem.

  • 12a3b218a2b3+6a2b2=6a2b2(2a3b+1)12a^3b^2-18a^2b^3+6a^2b^2=\textcolor{#4f46e5}{\mathbf{6a^2b^2(2a-3b+1)}} — składnik równy czynnikowi zostawia w nawiasie 11, nie 00.
  • 320+321=320(1+3)=43203^{20}+3^{21}=3^{20}(1+3)=\textcolor{#4f46e5}{\mathbf{4\cdot 3^{20}}}; tak samo 5n+15n=5n(51)=45n5^{n+1}-5^{n}=5^n(5-1)=\textcolor{#4f46e5}{\mathbf{4\cdot 5^{n}}} — gotowy argument w dowodzie podzielności przez 44.
  • x3+4x2+4x=x(x2+4x+4)=x(x+2)2x^3+4x^2+4x=x(x^2+4x+4)=\textcolor{#4f46e5}{\mathbf{x(x+2)^2}} — po wyłączeniu jednomianu w nawiasie często czeka wzór skróconego mnożenia.
  • x34x=0  x(x2)(x+2)=0  x{2, 0, 2}x^3-4x=0\ \Rightarrow\ x(x-2)(x+2)=0\ \Rightarrow\ x\in\{\textcolor{#4f46e5}{\mathbf{-2,\ 0,\ 2}}\} — dzielenie obu stron przez xx zgubiłoby rozwiązanie 00.

Na maturze: wyłączanie rzadko jest pytane wprost — to pierwszy krok w zadaniu „dla każdej liczby xx wyrażenie … jest równe wyrażeniu…” (wyłącz jednomian, zwiń nawias wzorem skróconego mnożenia), w równaniach W(x)=0W(x)=0 za 2 pkt i w dowodach podzielności liczb postaci an+2±ana^{n+2}\pm a^{n}. Karta wzorów CKE podaje wzory skróconego mnożenia, ale czynnik liczbowy (NWD) dobierasz sam. Dwie typowe pułapki: dzielenie równania przez xx (znika rozwiązanie x=0x=0) i „znikający” składnik równy czynnikowi (w nawiasie ma zostać 11).

Przykład krok po kroku

Zapisz wyrażenie 10x415x3+5x210x^4-15x^3+5x^2 w postaci iloczynu jednomianu i wielomianu, wyłączając przed nawias największy wspólny czynnik.

  1. 1 Szukam największego wspólnego czynnika: NWD(10,15,5)=5(10,15,5)=5, a najniższa potęga xx w składnikach to x2x^2 — wyłączam 5x25x^2.
  2. 2 Dzielę każdy składnik przez 5x25x^2: 10x4:5x2=2x210x^4:5x^2=2x^2, 15x3:5x2=3x-15x^3:5x^2=-3x, 5x2:5x2=15x^2:5x^2=1 — ostatni składnik nie znika, zostaje 11.
  3. 3 Zapisuję iloczyn: 10x415x3+5x2=5x2(2x23x+1)10x^4-15x^3+5x^2=5x^2(2x^2-3x+1).
  4. 4 Sprawdzam mnożeniem: 5x22x2=10x45x^2\cdot 2x^2=10x^4, 5x2(3x)=15x35x^2\cdot(-3x)=-15x^3, 5x21=5x25x^2\cdot 1=5x^2 — zgadza się.

Odpowiedź: 5x2(2x23x+1)5x^2(2x^2-3x+1)

Filmy, które pomogą

Krótkie wytłumaczenia z różnych kanałów.

Wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias MiedzianyFsor
Jak wyłączać wspólny czynnik przed nawias — zastosowania A po co MI ta MATMA?

Sprawdź się na zadaniach

Próbka — pełny zestaw z informacją zwrotną jest w aplikacji.

Zadanie

Po wyłączeniu największego wspólnego czynnika przed nawias wyrażenie 12x3+18x212x^3+18x^2 przyjmuje postać:

Zadanie egzaminacyjne arkusz CKE · zadanie 4

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Dla każdej liczby rzeczywistej xx wartość wyrażenia x32x2+xx^{3} - 2x^{2} + x jest równa wartości wyrażenia

app.compass-matematyka.pl
Lekcja „Wyłączanie jednomianu poza nawias" w aplikacji Compass

Opanuj „Wyłączanie jednomianu poza nawias" do końca — w Compass

Rozumiesz temat. Na egzaminie liczy się powtarzalność — że rozwiążesz każdy wariant pewnie. W aplikacji Compass masz prowadzoną ścieżkę zadań, interaktywne rysunki i zadania w formacie CKE — tyle, ile trzeba, aż temat będzie naprawdę opanowany.

Sprawdź, czy naprawdę to umiesz

Jeden przykład to nie to samo co opanowany temat. Darmowy test diagnostyczny Compass w kilkanaście minut pokaże, czy ten i pozostałe tematy egzaminu są u Ciebie pewne — i od czego zacząć.

Zrób darmową diagnozę

Najczęstsze pytania

Zapisz wyrażenie 10x4-15x3+5x2 w postaci iloczynu jednomianu i wielomianu, wyłączając przed nawias największy wspólny czynnik. +

Odpowiedź: 5x2(2x2-3x+1). Szukam największego wspólnego czynnika: NWD(10,15,5)=5, a najniższa potęga x w składnikach to x2 — wyłączam 5x2. Dzielę każdy składnik przez 5x2: 10x4:5x2=2x2, -15x3:5x2=-3x, 5x2:5x2=1 — ostatni składnik nie znika, zostaje 1. Zapisuję iloczyn: 10x4-15x3+5x2=5x2(2x2-3x+1). Sprawdzam mnożeniem: 5x2· 2x2=10x4, 5x2·(-3x)=-15x3, 5x2· 1=5x2 — zgadza się.

Inne tematy z matematyki

Wszystkie tematy →

Szykujesz się do egzaminu? Zobacz cały kurs do matury podstawowej →