Objętość Pp — pole podstawy, H — wysokość ostrosłupa
V=31⋅Pp⋅H
Pole powierzchni całkowitej Pb — pole powierzchni bocznej (suma pól ścian bocznych)
Pc=Pp+Pb
Pole powierzchni bocznej (ostrosłup prawidłowy) obwp — obwód podstawy, hs — wysokość ściany bocznej
Pb=21⋅obwp⋅hs
Ostrosłup prawidłowy czworokątny — objętość V = (1/3)·Pp·H, pole powierzchni Pc = Pp + Pb.
Co to jest ostrosłup
Ostrosłup to bryła, która ma jedną podstawę (wielokąt) i wierzchołek (zwany szczytem), z którego do każdego wierzchołka podstawy biegnie krawędź boczna. Wszystkie ściany boczne są trójkątami.
Wysokość ostrosłupa a wysokość ściany bocznej
Wysokość ostrosłupaH to odcinek łączący szczyt z podstawą prostopadle do podstawy. Wysokość ściany bocznejhs (zwana apotemą ostrosłupa) to wysokość trójkąta-ściany poprowadzona ze szczytu do podstawy tego trójkąta — to inny odcinek niż H.
Wzór na objętość ostrosłupa
Dla każdego ostrosłupa objętość liczymy ze wzoru:
V=31⋅Pp⋅H
gdzie Pp to pole podstawy, a H to wysokość bryły. Ostrosłup mieści trzy razy mniej niż graniastosłup o tej samej podstawie i wysokości — stąd ten 31.
Wzór na pole powierzchni ostrosłupa
Pole powierzchni całkowitej ostrosłupa to suma pola podstawy i wszystkich ścian bocznych:
Pc=Pp+Pb
Pole boczne ostrosłupa prawidłowego
W ostrosłupie prawidłowym wszystkie ściany boczne to przystające trójkąty równoramienne. Wtedy pole boczne wygodnie liczymy ze wzoru:
Pb=21⋅obwp⋅hs
gdzie obwp to obwód podstawy, a hs — wysokość ściany bocznej.
Wzory na pole podstawy ostrosłupa
kwadrat o boku a: Pp=a2
trójkąt równoboczny o boku a: Pp=4a23
prostokąt o bokach a, b: Pp=a⋅b
Jak rozwiązywać zadania z ostrosłupem
Schemat rozwiązania objętości: policz Pp → policz V=31⋅Pp⋅H → dopisz cm do potęgi 3.
Schemat rozwiązania pola powierzchni: policz Pp → policz pole jednej ściany bocznej 21⋅a⋅hs → pomnóż przez liczbę ścian bocznych → dodaj do Pp → dopisz cm do potęgi 2.
Przykłady krok po kroku
Każdy przykład to inny typ zadania z tego tematu: najpierw sposób, potem zadanie rozwiązane krok po kroku.
Przykład 1 Objętość ostrosłupa prawidłowego czworokątnego
Ostrosłup prawidłowy czworokątny — podstawa to kwadrat o boku 6 cm.
Objętość każdego ostrosłupa: V=31⋅Pp⋅H. Dla ostrosłupa prawidłowego czworokątnego podstawą jest kwadrat o boku a, więc Pp=a2. Stąd V=31⋅a2⋅H. Wysokość H to odcinek prostopadły do podstawy łączący szczyt ze środkiem kwadratu. Schemat: policz pole kwadratu → pomnóż przez wysokość → podziel przez 3 → dopisz cm do potęgi 3.
Zadanie Oblicz objętość ostrosłupa prawidłowego czworokątnego o krawędzi podstawy 6 cm i wysokości 10 cm.
1Pole podstawy (kwadrat o boku 6): Pp = 6 do potęgi 2 = 36 cm do potęgi 2.
2Wysokość ostrosłupa: H = 10 cm.
3V = (1/3) · Pp · H = (1/3) · 36 · 10 = 360/3 = 120 cm do potęgi 3.
Odpowiedź: V = 120 cm do potęgi 3
Przykład 2 Objętość ostrosłupa prawidłowego trójkątnego
Ostrosłup prawidłowy trójkątny — podstawa to trójkąt równoboczny o boku 6 cm.
Ostrosłup prawidłowy trójkątny ma podstawę w kształcie trójkąta równobocznego o boku a, więc Pp=4a23. Objętość — jak zawsze: V=31⋅Pp⋅H. Schemat: wstaw a do wzoru na pole trójkąta równobocznego → pomnóż przez H → podziel przez 3 → wynik zostaw w postaci k3 (nie zaokrąglaj 3). Jednostka: cm do potęgi 3.
Zadanie Oblicz objętość ostrosłupa prawidłowego trójkątnego o krawędzi podstawy 6 cm i wysokości 10 cm.
1Pole podstawy (trójkąt równoboczny o boku 6): Pp = 6 do potęgi 2 · 3 / 4 = 363 / 4 = 93 cm do potęgi 2.
2Wysokość ostrosłupa: H = 10 cm.
3V = (1/3) · Pp · H = (1/3) · 93 · 10 = 903 / 3 = 303 cm do potęgi 3.
Odpowiedź: V = 303 cm do potęgi 3
Przykład 3 Pole powierzchni ostrosłupa prawidłowego czworokątnego
Cztery przystające trójkątne ściany boczne + kwadratowa podstawa.
Pole powierzchni całkowitej: Pc=Pp+Pb. Podstawa — kwadrat o boku a, więc Pp=a2. Ściany boczne to cztery przystające trójkąty równoramienne o podstawie a i wysokości hs (wysokość ściany bocznej — uwaga: to nie jest H całego ostrosłupa). Pole jednej ściany: 21ahs. Razem Pb=4⋅21ahs=2ahs. Stąd Pc=a2+2ahs. Schemat: policz pole podstawy → policz pole jednej ściany bocznej → pomnóż przez 4 → dodaj do podstawy → dopisz cm do potęgi 2.
Zadanie Oblicz pole powierzchni całkowitej ostrosłupa prawidłowego czworokątnego o krawędzi podstawy 6 cm i wysokości ściany bocznej 5 cm.
1Pole podstawy (kwadrat o boku 6): Pp = 6 do potęgi 2 = 36 cm do potęgi 2.
2Pole jednej ściany bocznej (trójkąt o podstawie 6 i wysokości 5): (1/2) · 6 · 5 = 15 cm do potęgi 2. Cztery ściany boczne: Pb = 4 · 15 = 60 cm do potęgi 2.
3Pc = Pp + Pb = 36 + 60 = 96 cm do potęgi 2.
Odpowiedź: Pc = 96 cm do potęgi 2
Przykład 4 Pole powierzchni ostrosłupa prawidłowego trójkątnego
Trzy przystające trójkątne ściany boczne + trójkątna równoboczna podstawa.
Pole powierzchni całkowitej: Pc=Pp+Pb. Podstawa — trójkąt równoboczny o boku a: Pp=4a23. Ściany boczne to trzy przystające trójkąty równoramienne o podstawie a i wysokości hs. Pole jednej ściany: 21ahs. Razem Pb=3⋅21ahs=23ahs. Stąd Pc=4a23+23ahs. Wynik zostaw w postaci k+m3 (nie zaokrąglaj 3). Schemat: policz pole podstawy → policz pole jednej ściany → pomnóż przez 3 → dodaj do podstawy.
Zadanie Oblicz pole powierzchni całkowitej ostrosłupa prawidłowego trójkątnego o krawędzi podstawy 6 cm i wysokości ściany bocznej 5 cm.
1Pole podstawy (trójkąt równoboczny o boku 6): Pp = 6 do potęgi 2 · 3 / 4 = 363 / 4 = 93 cm do potęgi 2.
2Pole jednej ściany bocznej (trójkąt o podstawie 6 i wysokości 5): (1/2) · 6 · 5 = 15 cm do potęgi 2. Trzy ściany boczne: Pb = 3 · 15 = 45 cm do potęgi 2.
3Pc = Pp + Pb = 93 + 45 = 45 + 93 cm do potęgi 2.
Odpowiedź: Pc = 45 + 93 cm do potęgi 2
Najczęstsze błędy
Brak 31 we wzorze na objętość — bez niego wychodzi objętość graniastosłupa, trzy razy za duża.
Pomylenie wysokości ostrosłupa H z wysokością ściany bocznej hs. Do objętości wstawiamy H, do pola bocznego hs.
Policzenie pola tylko jednej ściany bocznej. Pole jednej ściany trzeba pomnożyć przez liczbę ścian bocznych i dodać pole podstawy.
Zła jednostka: objętość w cm do potęgi 3, pole powierzchni w cm do potęgi 2.
Sprawdź się na zadaniach
Rozwiąż samodzielnie, a potem sprawdź odpowiedź i rozwiązanie krok po kroku.
Zadanie 1
Oblicz objętość ostrosłupa prawidłowego czworokątnego o krawędzi podstawy 3 cm i wysokości 8 cm.
Rozwiązanie krok po kroku
1 Oblicz pole podstawy ostrosłupa, która jest kwadratem o boku 3 cm. Ile to cm do potęgi 2? → 9
2 Wzór na objętość ostrosłupa to V=31⋅Pp⋅h, gdzie Pp to pole podstawy, a h to wysokość. Podstaw liczby: Pp=9 cm do potęgi 2, h=8 cm. Ile wynosi iloczyn Pp⋅h? → 72
3 Teraz podziel wynik przez 3, aby obliczyć objętość: 372=? cm do potęgi 3 → 24
Zadanie 2
Oblicz objętość ostrosłupa prawidłowego trójkątnego o krawędzi podstawy 2 cm i wysokości 9 cm.
Zadanie 3
Oblicz pole powierzchni całkowitej ostrosłupa prawidłowego czworokątnego o krawędzi podstawy 4 cm i wysokości ściany bocznej 6 cm.
Rozwiązanie krok po kroku
1 Oblicz pole powierzchni podstawy ostrosłupa. Podstawa to kwadrat o boku 4 cm. Ile wynosi pole podstawy? → 16
2 Ostrosłup ma 4 ściany boczne, każda to trójkąt. Jedna ściana boczna ma podstawę 4 cm i wysokość (apotema) 6 cm. Oblicz pole jednej ściany bocznej. → 12
3 Pole wszystkich 4 ścian bocznych razem to 4 razy pole jednej ściany. Ile wynosi suma pól czterech ścian bocznych? → 48
Zadanie 4
Oblicz pole powierzchni całkowitej ostrosłupa prawidłowego trójkątnego o krawędzi podstawy 4 cm i wysokości ściany bocznej 6 cm.
Rozwiązanie krok po kroku
1 Pole jednej ściany bocznej. Ściana to trójkąt o podstawie 4 cm i wysokości 6 cm. Wzór: 21⋅a⋅h. Ile wynosi (w cm do potęgi 2)? → 12
2 Pole boczne. Ostrosłup trójkątny ma 3 ściany boczne. Oblicz łączne pole wszystkich ścian bocznych (w cm do potęgi 2). → 36
Zadanie egzaminacyjnearkusz CKE · zadanie 15
Staś ma dwa jednakowe klocki w kształcie ostrosłupa prawidłowego czworokątnego, każdy o polu powierzchni całkowitej 80cm2. Podstawa i ściana boczna klocka mają równe pola. Staś skleił oba klocki podstawami tak, jak na rysunku.
Jakie pole powierzchni ma bryła otrzymana przez Stasia? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Objętość i pole całkowite ostrosłupa prawidłowego czworokątnegoMatFiz24.PL
Jak obliczyć objętość i pole całkowite ostrosłupa trójkątnegoMatFiz24.PL
Pole powierzchni ostrosłupaMATMAG
Najczęstsze pytania
Jaki jest wzór na objętość ostrosłupa?
V=31⋅Pp⋅H — jedna trzecia iloczynu pola podstawy i wysokości. Wzór działa dla każdego ostrosłupa, bez względu na kształt podstawy.
Dlaczego we wzorze na objętość ostrosłupa jest 1/3?
Ostrosłup mieści trzy razy mniej niż graniastosłup o tej samej podstawie i tej samej wysokości, a objętość graniastosłupa to Pp⋅H.
Jak obliczyć pole powierzchni całkowitej ostrosłupa?
Dodajemy pole podstawy i pola wszystkich ścian bocznych: Pc=Pp+Pb. W ostrosłupie prawidłowym ściany boczne są przystającymi trójkątami, więc wystarczy policzyć pole jednej ściany i pomnożyć je przez liczbę ścian.
Czym różni się wysokość ostrosłupa od wysokości ściany bocznej?
Wysokość ostrosłupa H biegnie ze szczytu prostopadle do podstawy, a wysokość ściany bocznej hs to wysokość trójkąta, który jest ścianą. H wstawiamy do wzoru na objętość, hs — do wzoru na pole boczne.
Diagnoza jest bezpłatna, a na start wystarczą imię i klasa — bez adresu e-mail. To test w Compass —
platformie diagnostyczno-adaptacyjnej z AI (35 pytań, zwykle 15–30 minut), który pokaże, które
tematy egzaminu ósmoklasisty już umiesz, a które trzeba powtórzyć. E-mail podajesz po teście, jeśli chcesz zapisać wynik
i dostać lekcje i zadania dobrane do niego.