Przejdź do treści
Poznaj Compass

Objętość i pole ostrosłupa — wzory, przykłady i zadania

Objętość każdego ostrosłupa liczymy ze wzoru V=13⋅Pp⋅HV = \tfrac{1}{3} \cdot P_p \cdot H, a pole powierzchni całkowitej ze wzoru Pc=Pp+PbP_c = P_p + P_b.

Geometria przestrzenna · egzamin ósmoklasisty Klasa 8 → Zobacz na planecie → Co trzeba umieć wcześniej? →

Wzory w skrócie

Objętość PpP_p — pole podstawy, HH — wysokość ostrosłupa
V=13⋅Pp⋅HV = \tfrac{1}{3} \cdot P_p \cdot H
Pole powierzchni całkowitej PbP_b — pole powierzchni bocznej (suma pól ścian bocznych)
Pc=Pp+PbP_c = P_p + P_b
Pole powierzchni bocznej (ostrosłup prawidłowy) obwpobw_p — obwód podstawy, hsh_s — wysokość ściany bocznej
Pb=12⋅obwp⋅hsP_b = \tfrac{1}{2} \cdot obw_p \cdot h_s
Ostrosłup prawidłowy czworokątny — objętość V = (1/3)·Pp·H, pole powierzchni Pc = Pp + Pb.

Co to jest ostrosłup

Ostrosłup to bryła, która ma jedną podstawę (wielokąt) i wierzchołek (zwany szczytem), z którego do każdego wierzchołka podstawy biegnie krawędź boczna. Wszystkie ściany boczne są trójkątami.

Wysokość ostrosłupa a wysokość ściany bocznej

Wysokość ostrosłupa HH to odcinek łączący szczyt z podstawą prostopadle do podstawy. Wysokość ściany bocznej hsh_s (zwana apotemą ostrosłupa) to wysokość trójkąta-ściany poprowadzona ze szczytu do podstawy tego trójkąta — to inny odcinek niż HH.

Wzór na objętość ostrosłupa

Dla każdego ostrosłupa objętość liczymy ze wzoru:

V=13⋅Pp⋅HV = \tfrac{1}{3} \cdot P_p \cdot H

gdzie PpP_p to pole podstawy, a HH to wysokość bryły. Ostrosłup mieści trzy razy mniej niż graniastosłup o tej samej podstawie i wysokości — stąd ten 13\tfrac{1}{3}.

Wzór na pole powierzchni ostrosłupa

Pole powierzchni całkowitej ostrosłupa to suma pola podstawy i wszystkich ścian bocznych:

Pc=Pp+PbP_c = P_p + P_b

Pole boczne ostrosłupa prawidłowego

W ostrosłupie prawidłowym wszystkie ściany boczne to przystające trójkąty równoramienne. Wtedy pole boczne wygodnie liczymy ze wzoru:

Pb=12⋅obwp⋅hsP_b = \tfrac{1}{2} \cdot obw_p \cdot h_s

gdzie obwpobw_p to obwód podstawy, a hsh_s — wysokość ściany bocznej.

Wzory na pole podstawy ostrosłupa

  • kwadrat o boku aa: Pp=a2P_p = a^2
  • trójkąt równoboczny o boku aa: Pp=a234P_p = \dfrac{a^2 \sqrt{3}}{4}
  • prostokąt o bokach aa, bb: Pp=a⋅bP_p = a \cdot b

Jak rozwiązywać zadania z ostrosłupem

Schemat rozwiązania objętości: policz PpP_p → policz V=13⋅Pp⋅HV = \tfrac{1}{3} \cdot P_p \cdot H → dopisz cm do potęgi 3.

Schemat rozwiązania pola powierzchni: policz PpP_p → policz pole jednej ściany bocznej 12⋅a⋅hs\tfrac{1}{2} \cdot a \cdot h_s → pomnóż przez liczbę ścian bocznych → dodaj do PpP_p → dopisz cm do potęgi 2.

Przykłady krok po kroku

Każdy przykład to inny typ zadania z tego tematu: najpierw sposób, potem zadanie rozwiązane krok po kroku.

Przykład 1 Objętość ostrosłupa prawidłowego czworokątnego

Ostrosłup prawidłowy czworokątny — podstawa to kwadrat o boku 6 cm.

Objętość każdego ostrosłupa: V=13⋅Pp⋅HV = \tfrac{1}{3} \cdot P_p \cdot H. Dla ostrosłupa prawidłowego czworokątnego podstawą jest kwadrat o boku aa, więc Pp=a2P_p = a^2. Stąd V=13⋅a2⋅HV = \tfrac{1}{3} \cdot a^2 \cdot H. Wysokość HH to odcinek prostopadły do podstawy łączący szczyt ze środkiem kwadratu. Schemat: policz pole kwadratu → pomnóż przez wysokość → podziel przez 3 → dopisz cm do potęgi 3.

Zadanie Oblicz objętość ostrosłupa prawidłowego czworokątnego o krawędzi podstawy 6 cm i wysokości 10 cm.

  1. Pole podstawy (kwadrat o boku 6): Pp = 6 do potęgi 2 = 36 cm do potęgi 2.
  2. Wysokość ostrosłupa: H = 10 cm.
  3. V = (1/3) · Pp · H = (1/3) · 36 · 10 = 360/3 = 120 cm do potęgi 3.

Odpowiedź: V = 120 cm do potęgi 3

Przykład 2 Objętość ostrosłupa prawidłowego trójkątnego

Ostrosłup prawidłowy trójkątny — podstawa to trójkąt równoboczny o boku 6 cm.

Ostrosłup prawidłowy trójkątny ma podstawę w kształcie trójkąta równobocznego o boku aa, więc Pp=a234P_p = \dfrac{a^2 \sqrt{3}}{4}. Objętość — jak zawsze: V=13⋅Pp⋅HV = \tfrac{1}{3} \cdot P_p \cdot H. Schemat: wstaw aa do wzoru na pole trójkąta równobocznego → pomnóż przez HH → podziel przez 3 → wynik zostaw w postaci k3k\sqrt{3} (nie zaokrąglaj 3\sqrt{3}). Jednostka: cm do potęgi 3.

Zadanie Oblicz objętość ostrosłupa prawidłowego trójkątnego o krawędzi podstawy 6 cm i wysokości 10 cm.

  1. Pole podstawy (trójkąt równoboczny o boku 6): Pp = 6 do potęgi 2 · 3\sqrt{3} / 4 = 36336\sqrt{3} / 4 = 939\sqrt{3} cm do potęgi 2.
  2. Wysokość ostrosłupa: H = 10 cm.
  3. V = (1/3) · Pp · H = (1/3) · 939\sqrt{3} · 10 = 90390\sqrt{3} / 3 = 30330\sqrt{3} cm do potęgi 3.

Odpowiedź: V = 30330\sqrt{3} cm do potęgi 3

Przykład 3 Pole powierzchni ostrosłupa prawidłowego czworokątnego

Cztery przystające trójkątne ściany boczne + kwadratowa podstawa.

Pole powierzchni całkowitej: Pc=Pp+PbP_c = P_p + P_b. Podstawa — kwadrat o boku aa, więc Pp=a2P_p = a^2. Ściany boczne to cztery przystające trójkąty równoramienne o podstawie aa i wysokości hsh_s (wysokość ściany bocznej — uwaga: to nie jest HH całego ostrosłupa). Pole jednej ściany: 12ahs\tfrac{1}{2} a h_s. Razem Pb=4⋅12ahs=2ahsP_b = 4 \cdot \tfrac{1}{2} a h_s = 2 a h_s. Stąd Pc=a2+2ahsP_c = a^2 + 2 a h_s. Schemat: policz pole podstawy → policz pole jednej ściany bocznej → pomnóż przez 4 → dodaj do podstawy → dopisz cm do potęgi 2.

Zadanie Oblicz pole powierzchni całkowitej ostrosłupa prawidłowego czworokątnego o krawędzi podstawy 6 cm i wysokości ściany bocznej 5 cm.

  1. Pole podstawy (kwadrat o boku 6): Pp = 6 do potęgi 2 = 36 cm do potęgi 2.
  2. Pole jednej ściany bocznej (trójkąt o podstawie 6 i wysokości 5): (1/2) · 6 · 5 = 15 cm do potęgi 2. Cztery ściany boczne: Pb = 4 · 15 = 60 cm do potęgi 2.
  3. Pc = Pp + Pb = 36 + 60 = 96 cm do potęgi 2.

Odpowiedź: Pc = 96 cm do potęgi 2

Przykład 4 Pole powierzchni ostrosłupa prawidłowego trójkątnego

Trzy przystające trójkątne ściany boczne + trójkątna równoboczna podstawa.

Pole powierzchni całkowitej: Pc=Pp+PbP_c = P_p + P_b. Podstawa — trójkąt równoboczny o boku aa: Pp=a234P_p = \dfrac{a^2 \sqrt{3}}{4}. Ściany boczne to trzy przystające trójkąty równoramienne o podstawie aa i wysokości hsh_s. Pole jednej ściany: 12ahs\tfrac{1}{2} a h_s. Razem Pb=3⋅12ahs=32ahsP_b = 3 \cdot \tfrac{1}{2} a h_s = \tfrac{3}{2} a h_s. Stąd Pc=a234+32ahsP_c = \dfrac{a^2 \sqrt{3}}{4} + \tfrac{3}{2} a h_s. Wynik zostaw w postaci k+m3k + m\sqrt{3} (nie zaokrąglaj 3\sqrt{3}). Schemat: policz pole podstawy → policz pole jednej ściany → pomnóż przez 3 → dodaj do podstawy.

Zadanie Oblicz pole powierzchni całkowitej ostrosłupa prawidłowego trójkątnego o krawędzi podstawy 6 cm i wysokości ściany bocznej 5 cm.

  1. Pole podstawy (trójkąt równoboczny o boku 6): Pp = 6 do potęgi 2 · 3\sqrt{3} / 4 = 36336\sqrt{3} / 4 = 939\sqrt{3} cm do potęgi 2.
  2. Pole jednej ściany bocznej (trójkąt o podstawie 6 i wysokości 5): (1/2) · 6 · 5 = 15 cm do potęgi 2. Trzy ściany boczne: Pb = 3 · 15 = 45 cm do potęgi 2.
  3. Pc = Pp + Pb = 939\sqrt{3} + 45 = 45 + 939\sqrt{3} cm do potęgi 2.

Odpowiedź: Pc = 45 + 939\sqrt{3} cm do potęgi 2

Najczęstsze błędy

  • Brak 13\tfrac{1}{3} we wzorze na objętość — bez niego wychodzi objętość graniastosłupa, trzy razy za duża.
  • Pomylenie wysokości ostrosłupa HH z wysokością ściany bocznej hsh_s. Do objętości wstawiamy HH, do pola bocznego hsh_s.
  • Policzenie pola tylko jednej ściany bocznej. Pole jednej ściany trzeba pomnożyć przez liczbę ścian bocznych i dodać pole podstawy.
  • Zła jednostka: objętość w cm do potęgi 3, pole powierzchni w cm do potęgi 2.

Sprawdź się na zadaniach

Rozwiąż samodzielnie, a potem sprawdź odpowiedź i rozwiązanie krok po kroku.

Zadanie 1

Oblicz objętość ostrosłupa prawidłowego czworokątnego o krawędzi podstawy 3 cm i wysokości 8 cm.

Zadanie 2

Oblicz objętość ostrosłupa prawidłowego trójkątnego o krawędzi podstawy 2 cm i wysokości 9 cm.

Zadanie 3

Oblicz pole powierzchni całkowitej ostrosłupa prawidłowego czworokątnego o krawędzi podstawy 4 cm i wysokości ściany bocznej 6 cm.

Zadanie 4

Oblicz pole powierzchni całkowitej ostrosłupa prawidłowego trójkątnego o krawędzi podstawy 4 cm i wysokości ściany bocznej 6 cm.

Zadanie egzaminacyjne arkusz CKE · zadanie 15

Staś ma dwa jednakowe klocki w kształcie ostrosłupa prawidłowego czworokątnego, każdy o polu powierzchni całkowitej 80 cm280\ \text{cm}^2. Podstawa i ściana boczna klocka mają równe pola. Staś skleił oba klocki podstawami tak, jak na rysunku.

Rysunek do zadania CKE 15

Jakie pole powierzchni ma bryła otrzymana przez Stasia? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Zadania z arkuszy CKE na ten temat

Wszystkie arkusze →

Prawdziwe zadania egzaminacyjne z tego tematu — z odpowiedzią i rozwiązaniem krok po kroku.

Sprawdź się na całym egzaminie ósmoklasisty Darmowy test online: po jednym zadaniu z arkuszy CKE z każdego działu, wynik i rozwiązania od razu, bez logowania.

Filmy, które pomogą

Krótkie wytłumaczenia z różnych kanałów.

Objętość ostrosłupa Pi-stacja
Objętość i pole całkowite ostrosłupa prawidłowego czworokątnego MatFiz24.PL
Jak obliczyć objętość i pole całkowite ostrosłupa trójkątnego MatFiz24.PL
Pole powierzchni ostrosłupa MATMAG

Najczęstsze pytania

Jaki jest wzór na objętość ostrosłupa?

V=13⋅Pp⋅HV = \tfrac{1}{3} \cdot P_p \cdot H — jedna trzecia iloczynu pola podstawy i wysokości. Wzór działa dla każdego ostrosłupa, bez względu na kształt podstawy.

Dlaczego we wzorze na objętość ostrosłupa jest 1/3?

Ostrosłup mieści trzy razy mniej niż graniastosłup o tej samej podstawie i tej samej wysokości, a objętość graniastosłupa to Pp⋅HP_p \cdot H.

Jak obliczyć pole powierzchni całkowitej ostrosłupa?

Dodajemy pole podstawy i pola wszystkich ścian bocznych: Pc=Pp+PbP_c = P_p + P_b. W ostrosłupie prawidłowym ściany boczne są przystającymi trójkątami, więc wystarczy policzyć pole jednej ściany i pomnożyć je przez liczbę ścian.

Czym różni się wysokość ostrosłupa od wysokości ściany bocznej?

Wysokość ostrosłupa HH biegnie ze szczytu prostopadle do podstawy, a wysokość ściany bocznej hsh_s to wysokość trójkąta, który jest ścianą. HH wstawiamy do wzoru na objętość, hsh_s — do wzoru na pole boczne.

Powiązane tematy

Wszystkie tematy →

Sprawdź, co już umiesz — zrób darmową diagnozę

Diagnoza jest bezpłatna, a na start wystarczą imię i klasa — bez adresu e-mail. To test w Compass — platformie diagnostyczno-adaptacyjnej z AI (35 pytań, zwykle 15–30 minut), który pokaże, które tematy egzaminu ósmoklasisty już umiesz, a które trzeba powtórzyć. E-mail podajesz po teście, jeśli chcesz zapisać wynik i dostać lekcje i zadania dobrane do niego.

Zrób darmową diagnozę