Cechy przystawania trójkątów — BBB, BKB, KBK z przykładami
Dwa trójkąty są przystające, gdy mają taki sam kształt i wielkość. Wystarczy to wykazać jedną z trzech cech: BBB (trzy boki), BKB (dwa boki i kąt między nimi) albo KBK (bok i dwa kąty do niego przyległe).
Dwa trójkąty są przystające, gdy mają taki sam kształt i wielkość — można jeden „przyłożyć" do drugiego tak, by się pokryły. Zapisujemy to △ABC≡△DEF, co znaczy, że odpowiadające sobie wierzchołki, boki i kąty są równe: AB=DE, BC=EF, AC=DF oraz ∠A=∠D, ∠B=∠E, ∠C=∠F.
Trzy cechy przystawania trójkątów
Żeby stwierdzić, że dwa trójkąty są przystające, nie musimy sprawdzać wszystkich sześciu par boków i kątów. Wystarczy spełnić jedną z trzech cech przystawania:
BBB (bok–bok–bok) — jeżeli trzy boki jednego trójkąta są równe odpowiednim trzem bokom drugiego trójkąta, to trójkąty są przystające.
BKB (bok–kąt–bok) — jeżeli dwa boki jednego trójkąta i kąt między nimi są równe odpowiednim dwóm bokom i kątowi między nimi w drugim trójkącie, to trójkąty są przystające. Uwaga: kąt musi leżeć między wskazanymi bokami.
KBK (kąt–bok–kąt) — jeżeli bok jednego trójkąta i dwa kąty do niego przyległe są równe odpowiedniemu bokowi i dwóm przyległym kątom w drugim trójkącie, to trójkąty są przystające.
Dlaczego trzy równe kąty nie wystarczą
Co NIE jest cechą przystawania. Sama zgodność trzech kątów (KKK) nie wystarczy — trójkąty o równych kątach mogą mieć różne wielkości (są tylko podobne). Klasyczny kontrprzykład: dwa trójkąty równoboczne o bokach 2 cm i 5 cm mają wszystkie kąty po 60°, ale nie są przystające.
Do czego służą cechy przystawania
Po co to wszystko? Gdy wiemy, że dwa trójkąty są przystające, możemy wywnioskować równość brakujących boków lub kątów — to podstawowe narzędzie w zadaniach na dowodzenie geometryczne (np. dowodzenie, że dany odcinek jest dwusieczną, że figura jest rombem itp.).
Przykłady krok po kroku
Każdy przykład to inny typ zadania z tego tematu: najpierw sposób, potem zadanie rozwiązane krok po kroku.
Przykład 1 Cecha BBB — trzy pary równych boków
Cecha BBB (bok–bok–bok): jeżeli trzy boki jednego trójkąta są odpowiednio równe trzem bokom drugiego trójkąta, to trójkąty są przystające. Technika rozpoznawania: znajdź w obu trójkątach trzy pary boków o równych długościach (mogą być oznaczone tymi samymi „kreseczkami" na rysunku albo wynikać z danych — np. wspólny bok, połowy tego samego odcinka). Jeśli wszystkie trzy pary się zgadzają — trójkąty są przystające na mocy BBB.
Zadanie W trójkątach ABC i DEF: AB = DE = 5 cm, BC = EF = 7 cm, AC = DF = 6 cm. Uzasadnij, że △ABC ≡ △DEF, i podaj cechę.
1Dane: AB = DE = 5, BC = EF = 7, AC = DF = 6 — trzy pary równych boków, żadnych kątów.
2Trzy pary równych boków to cecha BBB (bok–bok–bok).
3△ABC ≡ △DEF na mocy cechy BBB.
Odpowiedź: △ABC ≡ △DEF na mocy cechy BBB (bok–bok–bok).
Przykład 2 Cecha BKB — dwa boki i kąt między nimi
Cecha BKB (bok–kąt–bok): jeżeli dwa boki jednego trójkąta i kąt zawarty MIĘDZY tymi bokami są odpowiednio równe dwóm bokom i kątowi między nimi w drugim trójkącie, to trójkąty są przystające. Kluczowe: kąt musi leżeć MIĘDZY dwoma wskazanymi bokami — nie obok jednego z nich. Technika: znajdź dwie pary równych boków o wspólnym wierzchołku w każdym trójkącie, a potem sprawdź, czy kąty przy tych wierzchołkach (między tymi bokami) też są równe.
Zadanie W trójkątach KLM i PRS: KL = PR = 4 cm, KM = PS = 9 cm oraz ∠LKM = ∠RPS = 65°. Uzasadnij, że △KLM ≡ △PRS, i podaj cechę.
1Dane: KL = PR = 4 cm, KM = PS = 9 cm, ∠LKM = ∠RPS = 65°.
2Kąt przy K leży MIĘDZY bokami KL i KM (tak samo ∠RPS między PR i PS).
3Dwa boki i kąt między nimi to cecha BKB. △KLM ≡ △PRS.
Odpowiedź: △KLM ≡ △PRS na mocy cechy BKB (bok–kąt–bok).
Przykład 3 Cecha KBK — bok i dwa kąty przy jego końcach
Cecha KBK (kąt–bok–kąt): jeżeli bok jednego trójkąta i dwa kąty do niego przyległe są odpowiednio równe bokowi i dwóm przyległym kątom w drugim trójkącie, to trójkąty są przystające. „Przyległe" do boku oznacza: leżące przy jego końcach (a nie naprzeciwko). Technika: znajdź parę równych boków, a potem sprawdź, czy kąty przy obu końcach tego boku są równe odpowiednim kątom przy końcach drugiego boku.
Zadanie W trójkątach ABC i DEF: BC = EF = 8 cm, ∠B = ∠E = 50° oraz ∠C = ∠F = 70°. Uzasadnij, że △ABC ≡ △DEF, i podaj cechę.
1Dane: BC = EF = 8 cm, ∠B = ∠E = 50°, ∠C = ∠F = 70°.
2Oba kąty leżą przy końcach boku BC — są do niego PRZYLEGŁE (tak samo ∠E, ∠F przy EF).
3Bok i dwa kąty przyległe to cecha KBK. △ABC ≡ △DEF.
Odpowiedź: △ABC ≡ △DEF na mocy cechy KBK (kąt–bok–kąt).
Przykład 4 Brakujący bok i kąt z przystawania trójkątów
Gdy wiemy (lub udowodniliśmy), że dwa trójkąty są przystające, możemy odczytać równość wszystkich odpowiadających sobie elementów: boków i kątów. Z zapisu △ABC ≡ △DEF wynika, że AB = DE, BC = EF, AC = DF oraz ∠A = ∠D, ∠B = ∠E, ∠C = ∠F. Technika: ustaw odpowiadające sobie wierzchołki według kolejności w zapisie przystawania, następnie odczytaj brakującą długość lub miarę z trójkąta, w którym jest znana.
Zadanie Wiadomo, że △ABC ≡ △DEF oraz AB = 6 cm, ∠A = 40°, ∠B = 75°. Oblicz długość boku DE i miarę kąta F.
1Odpowiadające wierzchołki: A↔D, B↔E, C↔F. Bok AB odpowiada DE, więc DE = AB = 6 cm.
2∠F odpowiada ∠C. W △ABC: ∠C = 180° − 40° − 75° = 65°.
3∠F = ∠C = 65°.
Odpowiedź: DE = 6 cm, ∠F = 65°.
Najczęstsze błędy
Stosowanie cechy BKB, gdy kąt nie leży między wskazanymi bokami. W BKB kąt musi być zawarty między dwoma porównywanymi bokami.
Uznanie trzech równych kątów (KKK) za cechę przystawania. Trójkąty o równych kątach mogą mieć różną wielkość — np. trójkąty równoboczne o bokach 2 cm i 5 cm.
W cesze KBK branie kąta leżącego naprzeciwko boku. Oba kąty muszą być przyległe do boku, czyli leżeć przy jego końcach.
Dopasowanie wierzchołków niezgodnie z zapisem. Z △ABC≡△DEF wynika A↔D, B↔E, C↔F, więc AB=DE, a ∠C=∠F.
Sprawdź się na zadaniach
Rozwiąż samodzielnie, a potem sprawdź odpowiedź i rozwiązanie krok po kroku.
Zadanie 1
W trójkątach ABC i KLM zachodzi: AB = KL = 7 cm, BC = LM = 9 cm, AC = KM = 5 cm. Która cecha przystawania wystarczy, aby stwierdzić, że △ABC ≡ △KLM?
Rozwiązanie krok po kroku
1 Ile boków trójkąta ABC znamy całkowicie (długości wszystkich trzech)? → 3
2 Ile boków trójkąta KLM znamy całkowicie (długości wszystkich trzech)? → 3
Zadanie 2
W trójkątach ABC i DEF wiadomo, że AB = DE = 6 cm, AC = DF = 10 cm oraz ∠A = ∠D = 48°. Która cecha przystawania ma tu zastosowanie?
Zadanie 3
W trójkątach ABC i DEF wiadomo, że AB = DE = 7 cm, ∠A = ∠D = 55° oraz ∠B = ∠E = 80°. Która cecha pozwala stwierdzić, że △ABC ≡ △DEF?
Zadanie 4
Wiadomo, że △PQR ≡ △XYZ. W trójkącie PQR mamy: PQ = 5 cm, QR = 7 cm, PR = 9 cm. Jaką długość ma bok YZ?
Rozwiązanie krok po kroku
1 Skoro R odpowiada Z, to bok QR (w trójkącie PQR) odpowiada bokowi YZ (w trójkącie XYZ). Jaka jest długość boku QR? → 7
Filmy, które pomogą
Krótkie wytłumaczenia z różnych kanałów.
Przystawanie trójkątówPi-stacja
Cechy przystawania trójkątów — E8MatWujek
Pierwsza cecha przystawania trójkątów — BBBMatfiz24.pl
Najczęstsze pytania
Jakie są cechy przystawania trójkątów?
Trzy: BBB (bok–bok–bok) — trzy pary równych boków; BKB (bok–kąt–bok) — dwie pary równych boków i równe kąty między nimi; KBK (kąt–bok–kąt) — para równych boków i równe kąty do nich przyległe.
Co to znaczy, że trójkąty są przystające?
Mają taki sam kształt i wielkość — jeden można przyłożyć do drugiego tak, by się pokryły. Zapis △ABC≡△DEF oznacza, że odpowiadające sobie boki i kąty są równe.
Czy trzy równe kąty wystarczą, żeby trójkąty były przystające?
Nie. Trójkąty o równych kątach mogą mieć różną wielkość: dwa trójkąty równoboczne o bokach 2 cm i 5 cm mają wszystkie kąty po 60°, ale nie są przystające — są tylko podobne.
Czym różni się cecha BKB od KBK?
W BKB porównujemy dwa boki i kąt leżący między nimi. W KBK porównujemy jeden bok i dwa kąty leżące przy jego końcach.
Do czego używa się cech przystawania?
Gdy trójkąty są przystające, odpowiadające sobie boki i kąty są równe. Dzięki temu w zadaniach na dowodzenie można wykazać równość dwóch odcinków albo dwóch kątów.
Diagnoza jest bezpłatna, a na start wystarczą imię i klasa — bez adresu e-mail. To test w Compass —
platformie diagnostyczno-adaptacyjnej z AI (35 pytań, zwykle 15–30 minut), który pokaże, które
tematy egzaminu ósmoklasisty już umiesz, a które trzeba powtórzyć. E-mail podajesz po teście, jeśli chcesz zapisać wynik
i dostać lekcje i zadania dobrane do niego.