Zbiory liczb na osi liczbowej — kropka pełna czy pusta i strzałka
Zbiór liczb spełniających warunek typu x≥a zaznaczamy na osi kropką w punkcie a i strzałką. Kropka jest pełna przy ≥ i ≤, pusta przy > i <; strzałka idzie w prawo przy „większe”, w lewo przy „mniejsze”.
Warunek typu x≥1,5 albo x<−74 opisuje cały zbiór liczb, nie jedną liczbę. Liczb pasujących do takiego warunku jest nieskończenie wiele — dlatego nie zapisujemy ich po przecinku, tylko zaznaczamy je na osi liczbowej.
Jak zaznaczyć zbiór na osi liczbowej
Rysunek takiego zbioru ma zawsze dwa elementy:
Kropkę w punkcie granicznym — tam, gdzie stoi liczba z warunku.
Strzałkę (promień) wychodzącą z tej kropki — w stronę liczb, które warunek spełniają.
Kropka pełna czy pusta
Symbol
Czy granica należy do zbioru?
Kropka
≥, ≤
TAK — granica spełnia warunek (równość dozwolona)
wypełniona (pełna)
>, <
NIE — granica NIE spełnia warunku
pusta (otwarta, „kółko”)
W którą stronę rysować strzałkę
Symbol
Kierunek strzałki
>, ≥ — „większe od”
w prawo (w stronę większych liczb)
<, ≤ — „mniejsze od”
w lewo (w stronę mniejszych liczb)
Granica w postaci ułamka lub liczby dziesiętnej
Liczba graniczna nie musi być całkowita. Jeśli to ułamek lub liczba dziesiętna (np. 1,5, −74), najpierw znajdź dwie sąsiednie kreski osi, między którymi leży, a potem podziel ten odcinek na równe części, żeby trafić w punkt. Na przykład 1,5 leży dokładnie w połowie między 1 a 2; −74 leży między −1 a 0 — bliżej −1 (cztery siódme drogi od zera do −1).
Przykłady krok po kroku
Każdy przykład to inny typ zadania z tego tematu: najpierw sposób, potem zadanie rozwiązane krok po kroku.
Przykład 1 Kropka pełna czy pusta — odczyt ze znaku
Technika: czytasz znak nierówności i decydujesz, czy granica należy do zbioru. Jeśli pod kreską jest pozioma kreseczka (≥ albo ≤), granica należy — rysujemy kropkę WYPEŁNIONĄ. Jeśli pod znakiem kreski nie ma (> albo <), granica NIE należy — rysujemy kropkę PUSTĄ (kółko). Innymi słowy: kreseczka pod znakiem = „równe też pasuje” = pełna kropka.
Zadanie Jaką kropkę narysujesz w punkcie 3, zaznaczając zbiór x ≤ 3?
1Znak ≤ ma kreseczkę — równość dopuszczona: 3 też należy do zbioru.
2Granica należy do zbioru → kropka PEŁNA.
3Przy znaku < (bez kreseczki) kropka byłaby pusta, bo 3 nie należałoby do zbioru.
Odpowiedź: Kropkę pełną — znak ≤ dopuszcza równość, 3 należy do zbioru.
Przykład 2 Kierunek strzałki ze znaku nierówności
Technika: czytasz, czy w warunku jest „większe” czy „mniejsze”. x > a i x ≥ a oznaczają „x jest większe (lub równe) niż a” — bierzemy liczby NA PRAWO od a, więc strzałka idzie w prawo (w stronę większych liczb). x < a i x ≤ a oznaczają „x jest mniejsze (lub równe) niż a” — bierzemy liczby NA LEWO od a, więc strzałka idzie w lewo. Pamiętaj: strzałkę rysujemy zawsze w stronę liczb, które spełniają warunek.
Zadanie W którą stronę poprowadzisz strzałkę, zaznaczając zbiór x > -2?
1Znak > : x jest WIĘKSZE od −2.
2Liczby większe od −2 (−1, 0, 1, …) leżą na osi na PRAWO od −2.
3Strzałka w prawo od −2 (kropka pusta, bo > nie dopuszcza równości).
Odpowiedź: W prawo — w stronę liczb większych od −2.
Przykład 3 Zbiór na osi, gdy granica jest liczbą całkowitą
Technika: składasz kropkę i strzałkę w całe zaznaczenie. Krok 1: znajdź na osi liczbę graniczną a (kreskę z podpisem a). Krok 2: postaw na niej kropkę — wypełnioną dla ≥/≤, pustą dla >/<. Krok 3: narysuj strzałkę z tej kropki — w prawo dla >/≥, w lewo dla </≤. Jeden rysunek pokazuje cały (nieskończony) zbiór liczb spełniających warunek.
Zadanie Zaznacz na osi liczbowej zbiór liczb spełniających warunek x ≥ -1.
1Granica: −1. Znak ≥ ma kreseczkę → kropka PEŁNA.
2≥ to „większe lub równe” → strzałka w PRAWO.
3Rysuję: pełna kropka w −1 i promień w prawo.
Odpowiedź: Kropka wypełniona w punkcie -1, strzałka w prawo.
Przykład 4 Zbiór na osi, gdy granica jest ułamkiem
Technika: gdy granica a nie wypada na kresce osi, najpierw znajdź dwie sąsiednie liczby całkowite, między którymi a leży, a dopiero potem podziel odcinek między nimi na równe części, żeby trafić w punkt. Dla liczb dziesiętnych: 1,5 to połowa drogi między 1 a 2; 2,25 to jedna czwarta drogi od 2 do 3. Dla ułamków zwykłych a/b: między dwiema sąsiednimi liczbami całkowitymi podziel odcinek na b równych części; ujemny ułamek (np. -4/7) leży po lewej stronie zera — między -1 a 0, w odległości 4 z 7 części od zera w stronę -1. Po zlokalizowaniu punktu reszta procedury jest identyczna jak przy granicy całkowitej (KP3).
Zadanie Zaznacz na osi liczbowej zbiór liczb spełniających warunek x < -4/7.
1−4/7 leży między −1 a 0: dzielę odcinek od 0 do −1 na 7 części, to 4. kreska od 0 w lewo.
2Znak < bez kreseczki → kropka PUSTA.
3< → strzałka w LEWO. Rysuję: pusta kropka w −4/7 i promień w lewo.
Odpowiedź: Kropka pusta w punkcie -4/7 (między -1 a 0, cztery siódme drogi od 0 do -1), strzałka w lewo.
Najczęstsze błędy
Pełna kropka przy znaku > lub <. Granica należy do zbioru tylko przy ≥ i ≤ — przy > i < rysujemy kropkę pustą (kółko).
Strzałka w lewo przy x>a albo w prawo przy x<a. Strzałkę rysujemy w stronę liczb spełniających warunek: przy x>a i x≥a w prawo (większe liczby), przy x<a i x≤a w lewo (mniejsze liczby).
Sprawdź się na zadaniach
Rozwiąż samodzielnie, a potem sprawdź odpowiedź i rozwiązanie krok po kroku.
Zadanie 1
Jaką kropkę narysujesz w punkcie -4, zaznaczając zbiór x > -4?
Zadanie 2
W którą stronę poprowadzisz strzałkę, zaznaczając zbiór x ≤ 5?
Zadanie 3
Jak wygląda zaznaczenie zbioru x < 2 na osi liczbowej?
Zadanie 4
Gdzie na osi liczbowej leży punkt 1,5, w którym należy postawić kropkę zaznaczając zbiór x ≥ 1,5?
Rozwiązanie krok po kroku
1 Jaką liczbę całkowitą znajdziesz bezpośrednio poniżej liczby 1,5 na osi liczbowej? → 1
2 Jaką liczbę całkowitą znajdziesz bezpośrednio powyżej liczby 1,5 na osi liczbowej? → 2
Filmy, które pomogą
Krótkie wytłumaczenia z różnych kanałów.
Zbiory liczbowe na osi liczbowej, przedziałyPi-stacja
EGZAMIN ÓSMOKLASISTY 2019: Zaznaczanie nierówności na osi liczbowejMatFiz24.pl
Nierówności na osi liczbowejmatBelferka
Najczęstsze pytania
Jak zaznaczyć zbiór liczb na osi liczbowej?
Postaw kropkę w liczbie z warunku i poprowadź z niej strzałkę. Przy ≥ i ≤ kropka jest pełna, przy > i < pusta; strzałka idzie w prawo dla „większe”, w lewo dla „mniejsze”.
Kiedy kropka jest pełna, a kiedy pusta?
Pełna, gdy granica należy do zbioru — przy znakach ≥ i ≤ (równość dozwolona). Pusta, czyli kółko, gdy granica nie należy — przy znakach > i <.
W którą stronę rysować strzałkę?
W stronę liczb, które spełniają warunek: przy x>a i x≥a w prawo (większe liczby), przy x<a i x≤a w lewo (mniejsze liczby).
Jak zaznaczyć na osi liczbę, która nie jest całkowita?
Znajdź dwie sąsiednie liczby całkowite, między którymi leży, i podziel odcinek między nimi na równe części. Np. 1,5 leży w połowie między 1 a 2, a −74 — między −1 a 0, cztery siódme drogi od zera w stronę −1.
Diagnoza jest bezpłatna, a na start wystarczą imię i klasa — bez adresu e-mail. To test w Compass —
platformie diagnostyczno-adaptacyjnej z AI (35 pytań, zwykle 15–30 minut), który pokaże, które
tematy egzaminu ósmoklasisty już umiesz, a które trzeba powtórzyć. E-mail podajesz po teście, jeśli chcesz zapisać wynik
i dostać lekcje i zadania dobrane do niego.