ChatGPT pomaga w nauce matematyki wtedy, gdy tłumaczy i naprowadza, a szkodzi, gdy rozwiązuje zadania za ucznia. Tak wynika z eksperymentu w tureckich szkołach średnich, opisanego w 2025 roku w czasopiśmie PNAS: uczniowie, którzy ćwiczyli ze zwykłym czatem, wypadli potem na teście gorzej niż ci, którzy ćwiczyli bez niego.
Co pokazało badanie
Zespół Hamsy Bastani z Uniwersytetu Pensylwanii podzielił blisko tysiąc uczniów na trzy grupy:
- zwykły czat — interfejs podobny do ChatGPT, bez ograniczeń;
- czat-korepetytor — ten sam model, ale ustawiony tak, żeby dawał wskazówki zamiast gotowych odpowiedzi, przygotowany razem z nauczycielami;
- bez sztucznej inteligencji — podręcznik i notatki.
W czasie ćwiczeń obie grupy z czatem wypadły lepiej od grupy bez niego: ze zwykłym czatem o 48%, z czatem-korepetytorem o 127%. Potem uczniowie pisali test bez dostępu do czatu. Grupa ze zwykłym czatem wypadła o 17% gorzej niż grupa, która ćwiczyła bez niego. Grupa z czatem-korepetytorem wypadła mniej więcej tak samo jak grupa bez czatu.
Autorzy tłumaczą to tak: ze zwykłym czatem uczniowie prosili o gotowe odpowiedzi i nie opanowali pojęć, a przy tym przeceniali to, co sami umieją. Czat robił za nich to, czego mieli się nauczyć.
Badanie ma ograniczenia: dotyczyło licealistów, a nie ósmoklasistów, i mierzyło efekt krótkoterminowy. Kierunek jest jednak jasny i dotyczy każdego egzaminu: na egzaminie ósmoklasisty czatu nie ma, liczy się to, co uczeń potrafi zrobić sam.
Kiedy ChatGPT pomaga
- Wyjaśnienie pojęcia inaczej niż w podręczniku. Np. „dlaczego dzielenie przez ułamek to mnożenie przez jego odwrotność”.
- Szukanie błędu we własnym rozwiązaniu. Uczeń rozwiązuje zadanie sam, a potem prosi o wskazanie kroku, w którym coś poszło nie tak, bez podawania poprawnego wyniku.
- Dodatkowe zadania do ćwiczeń. Podobne do tego, z którym był kłopot. Odpowiedzi trzeba wtedy sprawdzać, bo czat potrafi się w nich pomylić.
- Tryb nauki. Od lipca 2025 roku ChatGPT ma tryb nauki, w którym zadaje pytania i prowadzi przez zadanie krok po kroku, zamiast od razu podawać rozwiązanie. Uczeń włącza go sam i sam może go wyłączyć.
Kiedy szkodzi
- Zdjęcie pracy domowej i gotowe rozwiązanie. Praca domowa jest zrobiona, umiejętności nie przybyło. To dokładnie scenariusz z badania.
- Pomyłki podane pewnym tonem. Czat potrafi pomylić się w rachunkach albo w rozumowaniu i nie zasygnalizować wątpliwości. Autorzy badania przypominają o tak zwanych halucynacjach, czyli fałszywych informacjach podanych jak prawdziwe. Uczeń, który dopiero się uczy, takiego błędu nie zauważy.
- Poczucie, że „już umiem”. Rozwiązanie przeczytane ze zrozumieniem to nie to samo co rozwiązanie napisane samodzielnie. Różnica wychodzi dopiero na sprawdzianie albo na egzaminie.
Jak korzystać z ChatGPT, żeby uczeń się uczył
-
Najpierw własna próba. Choćby pierwszy krok na kartce. Czat dopiero wtedy, gdy uczeń naprawdę utknął.
-
Prośba o wskazówkę, nie o rozwiązanie. Np.:
Nie podawaj wyniku ani całego rozwiązania. Zadaj mi jedno pytanie, które pomoże mi zrobić następny krok.
-
Tryb nauki zamiast zwykłej rozmowy. Nie trzeba wtedy pilnować, żeby czat nie podał odpowiedzi.
-
Sprawdzanie wyniku. Podstaw wynik do treści zadania albo przelicz inną metodą. Jeśli się nie zgadza, nie zakładaj, że czat ma rację.
-
Podobne zadanie bez czatu. Po zadaniu rozwiązanym z pomocą uczeń rozwiązuje podobne samodzielnie, najlepiej następnego dnia. Dopiero to pokazuje, czy umiejętność zostaje. Dlaczego odstęp w czasie ma znaczenie, opisujemy w poradniku jak uczyć się matematyki skutecznie.
Wiek i zgoda rodzica
Według OpenAI ChatGPT nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej 13 lat, a osoby w wieku od 13 do 18 lat potrzebują zgody rodzica. Ósmoklasista może więc korzystać z ChatGPT tylko za zgodą rodzica. Warto przy tej okazji ustalić razem z dzieckiem, do czego czat jest, a do czego nie.
Czym różni się pomocnik wbudowany w aplikację do nauki
W badaniu czat ustawiony do nauki, który dawał wskazówki zamiast gotowych odpowiedzi, nie obniżył wyników testu, w przeciwieństwie do zwykłego czatu. Na tej samej zasadzie działają pomocnicy wbudowani w niektóre aplikacje do nauki: znają zadanie, nad którym uczeń pracuje, nie zdradzają wyniku, a po lekcji uczeń ćwiczy dalej samodzielnie to, czego mu brakuje.
Źródła
- Bastani, H., Bastani, O., Sungu, A., Ge, H., Kabakcı, Ö., Mariman, R. (2025). Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics. Proceedings of the National Academy of Sciences, 122(26). doi:10.1073/pnas.2422633122 — wyniki ćwiczeń (+48% i +127%) i testu bez czatu (−17%)
- Without Guardrails, Generative AI Can Harm Education, Knowledge at Wharton — opis badania: Turcja, blisko 1000 uczniów, grupy, nadmierna pewność uczniów, halucynacje
- Introducing study mode, OpenAI — tryb nauki w ChatGPT od lipca 2025 r.
- Czy ChatGPT jest bezpieczny dla wszystkich grup wiekowych?, centrum pomocy OpenAI — wiek od 13 lat, zgoda rodzica do 18 lat
W Compass taką rolę pełni Robinson: zna zadanie, nad którym uczeń pracuje, naprowadza pytaniami i nie zdradza odpowiedzi do całego zadania, a zadania otwarte ocenia według kryteriów egzaminacyjnych. Więcej o tym, jak działa Robinson, korepetytor AI z matematyki.